Yedek Akçeler

Yedek akçe, işletmelerin yıllık net karları üzerinden belli bir oranda ayrılarak dağıtılmayıp şirket bünyesinde yedek sermaye olarak tutulan paradır.
Yedek akçe şirketlerin ileride meydana gelebilecek beklenmedik nakit sıkıntılarını gidermek, sermaye desteği ve şirketin devamlılık ve sürekliliğini sağlamak gibi amaçlarla ayrılmaktadır. Bir nevi işletmelerin “kefen parası” olarak da tanımlanabilir. Yedek akçelerin çeşitleri ve hangi şekillerde ayrılacağı Türk Ticaret Kanununun ilgili maddelerinde belirtilmiştir.

Yedek akçe genellikle iki ana gruba ayrılır: Kanuni Yedek Akçe ve İsteğe Bağlı (İhtiyari) Yedek Akçe

Kanuni Yedek Akçe ise kendi içinde iki gruba ayrılır: Genel Kanuni Yedek Akçe ve Şirketin İktisap Ettiği Kendi Paylarına Ayrılan Yedek Akçe ve Yeniden Değerleme Fonları

Genel Kanuni Yedek Akçe (TTK md.519)

  • Yıllık karın yüzde beşi, ödenmiş sermayenin yüzde yirmisine ulaşıncaya kadar genel kanuni yedek akçeye ayrılır. (Md. 519/1)
  • (519/1) bendindeki sınıra ulaşıldıktan sonraki yıllarda; pay sahiplerine yüzde beş oranında kar payı ödendikten sonra kalan ve pay sahiplerine dağıtılacak toplam tutarın yüzde onu, genel kanuni yedek akçeye ayrılır. (Md. 519/2)
  • Genel kanuni yedek akçe sermayenin veya çıkarılmış sermayenin yarısını aşmadığı takdirde, sadece zararların kapatılmasına, işlerin iyi gitmediği zamanlarda işletmeyi devam ettirmeye veya işsizliğin önüne geçmeye ve sonuçlarını hafifletmeye elverişli önlemler alınması için kullanılabilir. (Md. 519/3)

Şirketin iktisap ettiği kendi paylarına ayrılan yedek akçe ve yeniden değerleme fonları (TTK Md.520)

  • Şirket, kendi paylarını iktisap ettiği takdirde, bu pay tutarı kadar yedek akçe ayırır. Bu yedek akçeler, anılan paylar satılır ya da yok edildikleri takdirde bu tutarda çözülebilirler. (Md. 520/1)
  • Yeniden değerleme fonu ile ilgili mevzuat uyarınca pasifte yer alan diğer fonlar, sermayeye dönüştürüldükleri ve yeniden değerlendirilen aktifler amorti edildikleri veya devredildikleri takdirde çözülebilirler. (Md. 520/2)

İhtiyari (İsteğe Bağlı) Yedek Akçe (MD.521-522)

  • Yedek akçeye yıllık karın yüzde beşinden fazla bir tutarın ayrılacağı ve yedek akçenin ödenmiş sermayenin yüzde yirmisini aşabileceği hakkında esas sözleşmeye hüküm konabilir. Esas sözleşme ile başka yedek akçe ayrılması da öngörülebilir ve bunların özgülenme amacıyla harcanma yolları ve şartları belirlenebilir. (Md. 521/1)
  • Esas sözleşmede şirketin yöneticileri, çalışanları ve işçileri için yardım kuruluşları kurulması veya bunların sürdürülebilmesi amacıyla veya bu amacı taşıyan kamu tüzel kişilerine verilmek üzere yedek akçe ayrılabilir. (Md. 522/1)
  • Yardım amacına özgülenen yedek akçelerin ve diğer malların şirketten ayrılması suretiyle bir vakıf veya kooperatif kurulması zorunludur. Vakıf senedinde, vakıf mal varlığının şirkete karşı bir alacaktan ibaret olacağı da öngörülebilir. (Md. 522/2)

Kısa bir özetle; işletmeler her yıl net karından %5 yedek akçe ayırabilir, ayrılmış tutar ödenmiş sermayenin %20’sini aşamaz. Bu tutara ulaşılmasından sonraki yıllarda hisse sahiplerine %5 kar payı dağıtıldıktan sonra artan tutardan %10 kanuni yedek akçe ayrılır.
Bu kanuni akçeler yalnızca işlerin kötüleştiği zamanlarda işletmenin istikrarını sağlamak amacıyla yedek sermaye olarak kullanılabilir. Bunun dışında genel kurul kararıyla ana sözleşmeye hüküm konulmak şartıyla da isteğe bağlı yedek akçe ayrılabilir.

Merkez Bankası ve Yedek Akçe

Yedek akçe, merkez bankasının kanun gereği savaş, kriz gibi olağanüstü durumlarda kullanılmak üzere ayırdığı rezervler anlamına gelmektedir. Buna göre merkez bankası yıllık karının %20’sini Türk Lirası cinsinden yedek akçe olarak ayırmaktadır.
Son günlerde gündeme gelen düzenlemeyle TCMB Kanununun 60. maddesinde değişiklik yapılarak bankanın yıllık net karının %20’sinin yedek akçe olarak ayrılmasını belirten maddenin kaldırılması gündemde. Bu doğrultuda merkez bankasının yedek akçe hesabına ayrılan payın her yıl hazineye devredilerek bütçe finansmanı olarak kullanılması hedefleniyor. Buna ek olarak ilgili maddeye “Son yıl karından ayrılan ihtiyat akçesi hariç, birikmiş ihtiyat akçeleri her yıl kara katılarak dağıtılabilir” ibaresinin eklenmesi planlanmaktadır.


Kaynakça

https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.6102.pdf

https://www.muhasebedr.com/sirketlerde-yedek-akce/

https://www.bloomberght.com/yedek-akce-duzenlemesi-meclis-e-geliyor-2227311

https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/TR/TCMB+TR/Main+Menu/Banka+Hakkinda/Mevzuat

Reklamlar